Wat is dikkedarmkanker?

Dikkedarmkanker is een kwaadaardig gezwel in de dikke darm. Die dikke darm bestaat uit het colon (karteldarm) en het rectum (endeldarm).  Het rectum is het laatste deel van de dikke darm, het eindigt in de sluitspier (anus).  Kanker van de dikke darm heet ook colorectale kanker.

Dikkedarmkanker is één van de meest voorkomende kankers, zowel bij mannen als bij vrouwen.  Bij mannen is ze de derde meest frequente (na prostaat- en longkanker), bij vrouwen de op één na frequentste (na borstkanker).  Jaarlijks komen er ongeveer 4300 nieuwe gevallen bij in Vlaanderen. Jaarlijks overlijden ongeveer 1 800 Vlamingen aan dikkedarmkanker, daarmee is ze de achtste doodsoorzaak.

Hoe ontstaat dikkedarmkanker?

Een precieze oorzaak van dikkedarmkanker aanwijzen, is meestal niet mogelijk.  Er zijn wel een aantal risicofactoren die het risico op dikkedarmkanker verhogen, zoals:

• darmpoliepen (adenomen), ze zijn in 95% van de gevallen de oorzaak van dikkedarmkanker.  Deze adenomen zijn in het begin meestal goedaardig, maar kunnen uitgroeien tot een kwaadaardig gezwel.  De verandering van een goedaardige poliep (adenoom) naar een kwaadaardige kanker duurt waarschijnlijk ongeveer 10 jaar.

• bepaalde chronische darmontstekingen (ziekte van Crohn, colitis ulcerosa).

• personen bij wie dikkedarmkanker veelvuldig in de familie voorkomt zonder dat hierbij een bekende genetische verandering in het spel is.

• ten slotte zijn er enkele erfelijke vormen van darmkanker.

• Tevens spelen ook voeding (geringe inname van groenten, fruit en vezels en een te grote vetinname), roken en weinig lichaamsbeweging een rol in het ontstaan van dikkedarmkanker.

Darmkanker kan een aantal “alarmsymptomen” geven, deze wijzen niet altijd op darmkanker maar als ze zich voordoen, raadpleegt u toch best een arts:

• een onverklaarbare en aanhoudende verandering in het stoelgangpatroon (constipatie, diarree) gedurende >6 weken

• de aanwezigheid van bloed in de stoelgang

• aanhoudende buikpijn

• gewichtsverlies of langdurige verminderde eetlust, zonder een duidelijk aanwijsbare reden

Is dikkedarmkanker te voorkomen?

Enerzijds kan je deze kanker voorkomen door onze levensstijl aan te passen, zodat er minder kans is op de ontwikkeling van de kanker.  De WGO en het programma “Europa tegen Kanker” bevelen aan om meer groenten, fruit en vezels en minder rood vlees en vetten te eten.  Dit zou het aantal dikkedarmkankers kunnen verminderen met 20 tot 30%.

Ook wordt aangeraden om meer aan lichaamsbeweging te doen en het alcohol- en tabaksgebruik te verminderen.

Anderzijds kan je ervoor zorgen dat de kanker in het beginstadium ontdekt wordt, zodat er vroegtijdig een behandeling kan worden gestart.  Hierdoor wordt de prognose voor de patiënt relatief gunstig; de overleving na 5 jaar varieert van bijna 70 tot ruim 90%, afhankelijk van het exacte stadium ten tijde van de diagnose.  Hierbij geldt: hoe kleiner de tumor, des te groter de kans op overleving.

Maar dikkedarmkanker in een vergevorderd stadium, met uitzaaiingen elders in het lichaam, heeft een zeer ongunstige prognose. De overleving na 5 jaar daalt dan tot ongeveer 5%.

Het is dus zeer belangrijk dat de kanker vroegtijdig wordt opgespoord.  De huisarts kan het best zijn patiënten vanaf 50 jaar – en vanaf 40 jaar indien er risicofactoren zijn – screening op dikkedarmkanker aanbieden.  Zich regelmatig laten screenen vermindert de kans om aan dikkedarmkanker  te sterven met 15 tot 25%.

De 2 meest uitgevoerde screeningsmethodes zijn de Fecaal Occult Bloed Test (FOBT) en de colonoscopie.

De Fecaal Occult Bloed Test is een test waarbij bloed in de stoelgang wordt opgespoord.  De test wordt gebruikt omdat we weten dat dikkedarmkanker en grote poliepen frequent bloeden.  Om eventuele interacties met de test te voorkomen, wordt aangeraden om geen Vit. C in te nemen 7 dagen voor de test.  Ook wordt het gebruik van ontstekingsremmers en acetylsalicylzuur, indien verantwoord, afgeraden tot 7 dagen voor de test.  Deze test moet 3 dagen opeenvolgend uitgevoerd worden.

Het is heel belangrijk dat elke positieve test opgevolgd wordt door een colonoscopie.

Bij 2 patiënten op 100 zal de test positief zijn, bij een colonoscopie van deze positieve gevallen zal 1 op 6 hiervan een kanker zijn.

Ongeveer de helft van de mensen met dikkedarmkanker heeft een negatieve test, dus een negatief resultaat sluit allesbehalve het bestaan van dikkedarmkanker uit. 

In een meta-analyse (analyse van 10-tallen artikels over screening met FOBT) vond men dat indien de FOBT om de 2 jaar werd uitgevoerd (gevolgd door eventuele colonoscopie), de kans op overlijden aan dikkedarmkanker met 16% daalde.

Tijdens een colonoscopie wordt een endoscoop in de anus ingebracht en wordt zo het rectum en de dikke darm zichtbaar gemaakt.  Op dat ogenblik kan de kanker of de adenoom gevisualiseerd worden.  Er kan een staal van afgenomen worden, en in een aantal gevallen kunnen beginnende kankers en grote poliepen (die later kanker zouden kunnen worden) zelfs verwijderd worden.

Als de colonoscopie normaal blijkt te zijn, dan kan 10 jaar gewacht worden voor het volgende screeningsonderzoek uitgevoerd wordt.

Bij personen vanaf 50 jaar wordt een FOBT uitgevoerd door de huisarts.  Een FOBT is nodig bij mannen en vrouwen vanaf 40 jaar, indien zij één eerstegraadsverwant (broer, zus of ouders) hebben bij wie de diagnose van dikkedarmkanker gesteld werd na de leeftijd van 60 jaar.

Indien er sprake is van één van de alarmsymptomen, dan is het aangeraden om direct een colonoscopie te ondergaan.

Bronnen:

http://www.domusmedica.be/Page.aspx?id=1320